30 poleceń Linuxa, które przydają się na VPS

Na VPS pracujesz w terminalu. Poniżej 30 poleceń, które wystarczają do codziennej opieki: pliki, pakiety, usługi, miejsce na dysku i nasłuch. Ubuntu i Debian. Zamiast zgadywać — wklejasz i czytasz wynik.

Zalogowanie z panelu: ssh użytkownik@ADRES -p PORT. Hasło nie wklejaj na czacie ani do agenta AI.

Katalogi i pliki

1. pwd — w którym katalogu jesteś.
2. ls -la — lista plików, w tym ukryte, z prawami i właścicielem.
3. cd /var/www — zmiana katalogu. cd - wraca do poprzedniego.
4. mkdir -p /srv/app/data — tworzy ścieżkę, także zagnieżdżoną.
5. cp -a źródło cel — kopia z atrybutami. Do katalogu: cp -a ./site /srv/.
6. mv stary nowy — zmiana nazwy albo przeniesienie.
7. rm -i plik — usunięcie z potwierdzeniem. rm -rf na katalogu systemowym to najszybszy sposób, żeby stracić serwer.
8. cat plik — cały plik na ekran. Do długich logów: less plik (q wychodzi).
9. nano plik — edycja. Ctrl+O zapis, Ctrl+X wyjście. Wystarczy na konfigurację Nginx i Compose.
10. chmod 640 plik / chown użytkownik:grupa plik — prawa i właściciel. Konfiguracji z hasłem nie dawaj 777.

Pakiety i system

11. sudo apt update && sudo apt upgrade — indeks i aktualizacje. Na VPS rób to regularnie, nie „kiedyś”.
12. sudo apt install nazwa — instalacja pakietu. Szukanie: apt search nginx.
13. hostnamectl — nazwa hosta, system, kernel.
14. uname -a — kernel w jednej linii. Przydaje się, gdy opisujesz problem supportowi albo agentowi AI.
15. sudo reboot — restart. Przedtem sprawdź, czy usługi mają enable, inaczej nie wrócą.

Usługi i logi

16. systemctl status nginx — czy usługa żyje i czemu padła.
17. sudo systemctl enable --now nginx — start teraz i po restarcie.
18. sudo systemctl restart nginx — przeładowanie po zmianie konfiguracji.
19. journalctl -u nginx -e — log jednostki. Na żywo: journalctl -u nginx -f.
20. ps aux | grep nginx — czy proces w ogóle jest. Do przeglądu całości: top (Shift+M sortuje po RAM).

Dysk, RAM, sieć

21. df -h — zajętość systemów plików. NVMe się kończy ciszej, niż myślisz — logi i obrazy Dockera.
22. du -sh /var/* — co zjada miejsce w katalogu.
23. free -h — RAM i swap. Gdy swap pracuje non stop, dokup pamięć albo ogranicz kontenery, nie dokładaj „jeszcze jednego bota”.
24. ip -br a — adresy interfejsów. Publiczny IPv4 masz też w panelu.
25. ss -tlnp — co nasłuchuje na TCP. Jeśli baza wisi na 0.0.0.0:3306, zamknij to.
26. ping -c 4 1.1.1.1 — czy w ogóle jest sieć. Do HTTP: curl -I https://twoja-domena.pl.
27. sudo nft list ruleset — aktualna zapora. Na starcie VPS puszcza logowanie; HTTP otwierasz, gdy stawiasz stronę. Więcej: Zapora od startu.

Transfer i archiwa

28. tar -czf kopia.tar.gz katalog — paczka. Rozpakowanie: tar -xzf kopia.tar.gz.
29. scp plik użytkownik@ADRES:/ścieżka — kopia przez SSH. Do katalogów wygodniej: rsync -avz ./site/ użytkownik@ADRES:/var/www/site/.
30. sftp użytkownik@ADRES — wgrywanie plików po SSH. Zwykły FTP jest osobną usługą i osobnym ryzykiem — FTP na VPS.

Mini-checklist po zalogowaniu

hostnamectl
df -h
free -h
ss -tlnp
sudo nft list ruleset

Pięć linii i wiesz: system, miejsce, RAM, otwarte wejścia, zapora. Resztę dokładasz pod to, co stawiasz — Docker, WWW albo panel.

W skrócie

Nie musisz znać stu przełączników. Te 30 poleceń pokrywają pliki, apt, systemd, dysk i nasłuch. rm -rf i otwarta baza na świat to dwa błędy, których nie da się „odklikać” w panelu.